26 Қыркүйек, 2017

МӘДЕНИЕТ

        Ау, жұртымыз, қазАҚ деген есімді иеленіп жатқан тұста қай дінде еді? Шаманист болса, бір сәрі! Бұл нұсқаның өмір сүруіне хақысы бар дер ек. Бірақ, қазақ деген түсінік пайда болардан 1000 жыл бұрын бабаларымыз Исламды қабылдады емес пе? "Жақсы есім қойыңдар",-деген Пайғамбар (с.ғ.с.) өсиетінен хабардар мұсылман аталарымыз қайдағы жоқ ит-құсқа өздерін теліді, теңеді дегенге сенгім келмейді...
    Енді біреулер, "қазақ атауы қашақ, яғни «қашқын» мағынасын беру керек. Енді, Керей мен Жәнібек Әбілхайыр хандығынан бөлініп, Шу алқабына қашып барды емес пе?", - дегенді айтады. Бір-екі ру империядан бөлініп кетсе, мейлі. Оларды қашқын деуге болар. Бірақ, Керей мен Жәнібектің соңынан ергендер кімдер еді? Найман, арғын, дулат... Көшпелі Өзбек империясының сүйек-қаңқасы еді бұл тайпалар. Осы рулар Әбілхайырдың уысынан шығып кеткесін, хан Сарыарқада бір күнде тұрақтай алмай, Әму мен Сырға қарай кетті емес пе?! Тиісінше, кім «қашты» деген заңды сұрақ туады?
    Тағы бір теория бар. Оған сенсек, қазақ сөзі «Хас Сақ», яғни нағыз сақ дегенді білдіреді екен. Бұл версияның авторлары қазақтан сақ жасауда алысқа кетті десек болады. Алтын адамның бөркі қазіргі сәукеленің прототипі дейді. Дұрыс-ақ. Тек бұл кісілер сақ пен қазақ арасынан ұқсастық іздеймін деп ең үлкен айырмашылықты ұмытып кетті. Сақ ханзадасы ер жігіт болатын. Ал сәукелені қыздар нақты айтсақ, ұзатылып бара жатқан қарындастар тағады. Парадокс па?
    Иә, батыс мәдениетінде еркектің киімі мен әйелдікінің арасында аса үлкен айырмашылық болған жоқ. Ер жігіттері күні кешеге дейін етекті көйлек (юбка) киді емес пе? Тиісінше, олар айтса жарасар еді. Ханзаданың бөркі, уақыт өте әйелдердің сәукелесіне айналды деп. Ал көшпелі жұртта керісінше. Еркек пен әйелдің киімі бір-біріне ұқсамауы керек деген қатып қалған заң бар. Жейдеміз «қыздарский» көрінетіні үшін бала кезде талай мазаққа іліндік емес пе? Есіңізде ме?!
    Есіңізде ме демекші, сақ патшайымы Томирис кейінгі тарихи оқулықтарда Тұмар немесе Томар иіс деп жазылып жүр. Томирис – туған есімі ме? Әлде парсыша бір мәртебені білдіре ме? Біздің тарихшылар ол жағын зерттеп әуреленбепті. Томирис дегенге қазақтың қай сөзі жақын? Томар деген бар. Ағаштың тамыры. Билігі тереңге кеткен деп аударуға жақсы. Иә, тұмар деген де бар. "Пәле-жаладан сақтайтын шүберек".
    Сақтарды Парсының бодандығынан сақтаушы деп тәржімалауға келеді. Кім біледі. Томиристен Томар иіс немесе Тұмар жасаған тарихшылар осылай сөз ұйқасына билікті берді ме? Нақты білетініміз, скиф ханшайымының есіміне қазақы жалғау байланып, Томирис қазақтың протоәжесіне айналып шыға келгені.


                                                                        Сақ пен қазақ...
    Томирис дегенді қазақылап, Тұмар иіс десе не болыпты? Бәрібір, біздің түбіміз сақ емес пе дерсіз? Мен айтар едім - сақтың қазаққа қатысы шамалы. Иә, осы жолдарды оқып отырған сіз де өре түрегелерсіз. Бірақ, ақиқаты сол. Ақ арыс, Жан арыс, Бек арыс деп, шежіреден мысал келтірерсіз. Сондағы Ақ арыс скифтен шыққан, грек елінде танымал болған Анархасис атты философ еді деп (Дәлелге санай алмаймын. Томиристі Тұмар иіс деген секілді сөз ойнату ғана. Ұйқас қуалау).
    Жә, Хас Сақ теориясының жалған екенін дәлелдеп көрейік. Сізге сұрақ! Біздің арғы атамыз сақтар ма, әлде ғұндар ма? Сақ жұрты біраз уақыт өткеннен кейін, ғұн деген этнонимді иеленді деген мифке бұл жерде орын жоқ. Керек болса, Сақ пен Ғұн туыстас жұрт емес, бір-біріне жау болған халықтар. Сақтардың он мың жылдық дәуірін басқа емес, осы ғұндар тоқтатқан.
    55 жылы Алтайдан ауып келген жауынгер жұрт Тиграхауд, Хаомаварга дейтін сақ тайпаларымен соғысты. Оларды Жетісу жерінен ығыстырып, Сарыарқаға қарай жылжыды. Сақ тайпаларымен ғұндар бір ғасырға жуық арпалысты. Иә, тұрмысы да, менталитеті, бет-пішіні де бөлек, екі халық далада бірге күн кешуге мүдделі емес еді. Әрі мүмкін емес еді, екеудің көрші тұруы.
    Не керек, ғасырға созылған соғыстан сақтар қан-жоса болып жеңілді. Ол аздай түп-тұқиянымен жоғалу қаупі туды. Себебі, ғұндар скиф тайпаларын қырып-жоя бастап еді. Бас сауғалаған сақтардың бір бөлігі Иранға қашты. Ол жерде Александр Македонский империясының жұрнағы Селевкидтер мемлекеті бар еді. Сақтар гректенген парсыларды талқандап, Парфия дейтін көшпелі хандық құрды.
    Сарыарқадан жөңкіле қашқан скифтердің тағы бір бөлігі Үндістанға барды. Үндінің атақты Рамаяна жыры осы көштің кезінде жазылған. Солтүстіктен миллионнан астам әскер баса көктеп кірді. Махараджалар қиян кескі ұрыс жүргізді. Жеңілді. Жатжерлік арий тайпалардың мың жылдық билігі басталды деп жазады әлгі эпоста.
    Енді айтыңызшы, тайлы тұяғы қалмай үдере көшіп кеткен жұртты неге әлі күнге ата-бабамыз деуден таңбай келеміз? Неге жеңген емес, жеңілген жұрттың ұрпағы болғымыз келеді?


                       

                                                     Қазақ саққа жақын ба, әлде ғұнға ма?
    Сақтардың бет келбеті еуропалық болатын. Оны Ирандағы Бехистун жартасына салынған скифтердің суретінен де байқауға болады. Ал ғұндар моңғолоидтық кескінге ие еді (Қазақтың 70%-ының көзі сығыр, қара шашты).
    Сақтар  парсы тілдес еді. Алтын адамның жанынан табылған алтын тостақта  скифше бірнеше қатар сөз жазылған. Орхон-Енисей жазбаларына мүлдем ұқсамайды. Ал ғұндар түркі тілінде сөйледі. Ғұндардың патшаларының есімдерін, ру тайпаларының атауына қарасаңыз болады.
    Сақтар тұрмыс заттарын, қару-жарақтарын аң стилінде өрнектейтін. Әлгі бүктеліп атылған барыс, қанатты атты есіңізге түсіріңіз. Ал ғұндар асыл тастарды көп пайдаланды. Жүзікке жаһұт тасты тақты. Сырғаға лағыл тас жапсырды дегендей. Қазіргі қазақ қай стильдің тұтынушысы екенін, екеуді салыстырсаңыз түсінесіз.
    Қару жарақ деп қалдық қой, сақтар ақинақ дейтін ұзын семсер ұстады. Ал ғұндар қайқы қылышпен жауға шапты. Енді Қабанбай, Бөгенбайдың қолдарына қараңызшы? Семсер ме, әлде қылыш па ұстағандары?

                                                             Алтын адам сақ ханзадасы ма?
    Бірақ, сақтарды протобабамыз деп жүрген тарихшыларды да түсіну керек. Бұл жерде Қытай, Иран, Ресей факторы бар. Сақтар ирантілдес еді деп мойындасақ, Иранның дәмесін оятып алуымыз мүмкін. Рас, скифтердің тілі, өмір салты парсыларға қатты ұқсас екені жыл өткен сайын анықталып келе жатыр. Сол себепті де шығар, кей тарихшыларымыз Алтын адам сақ емес, үйсін дегенді айтып жүр.
    Бұрын бұл далада скифтер тұрған. Оларды ғұндар қуып шықты. Осылай десек, онда Қазақия жері жетпіс жұрт келіп, жетпіс жұрт көшкен, нақты қожайыны жоқ дала секілді көрінеді. Онсызда, теріскейдегі облыстарымызға көз алартып жүрген орысқа, бұл жақсы сылтау болуы мүмкін. Кім күшті, дала соныкы болған. Тарихыңа қара деп айта салуы кәдік. Сол себепті, тарихты белінен басып тұрып, скифтер біздің бабаларымыз деуге мәжбүрміз.

Пікірлер

user profile image
19 Мамыр, 2014

Адамды жаңлыстырып жібердіңізғой ! Қазақ хандығы орнағаннан бастап 5-6 ғасыр өтпедіме ? Біз біртұтас ұлт болып қалыптаса алмадықпа сонда ? Тілімізде, дінімізде бір ғой ! Әлде 5-6 ғасыр ұлт болып қалыптасу үшін қысқа мезетпе ? Менімше қысқа емес жетерлік ! Бірлікте болайық және әр дайым тәуелсіз болайық "Аумин"!

user profile image
19 Мамыр, 2014

тарихи таяздық бар, бұл мақалада ғылыми тұрғыда талқыланбаған, үш-төрт кітаптың аясында және діни ұстаным басымырақ, обьективті көзқарасы жоқ, жел кімнен есіп тұрғаны белгілі боп қалды, жақсының жігіттерінде?!

user profile image
123
19 Мамыр, 2014

Тұнып тұрған популизм. Тарихтың иісі де жоқ.

user profile image
19 Мамыр, 2014

Барлық сайт, газет журнал, басын да жаксы болып сосын усакталады ( жақсы сендерге тиисти)

user profile image
19 Мамыр, 2014

Тамаша тарихи-танымдық материал! Артық ауыз әңгіме айтып, бықсытып жатқандарға не жоқ? Материал әрқашан жақсы бола бермейді, адами фактор бар

user profile image
19 Мамыр, 2014

user profile image
888
19 Мамыр, 2014

Сонда не айткыларын келди.Адамды жанылыстырып.Алде казахтын тарихы НАН нан бастала ма?

user profile image
19 Мамыр, 2014

Бояушы-бояушы дегенге сақалын бояпы дейді ғой.. Мынандай сорақы өтірігіңе кім сенеді? Бұл Орыс Импералистеріне қызмет ететін адам! Бұл Қазақ тарихын жоқ қылушы және арандатушы! Айтпағын біздердің Ата-Бабаларымыз бұл жерде болмаған дегенге саяды! Сақ-деген қазақтың түп атасы! Сақ мемілекетінен соң Ғұндар,одан соң Түркілер келді тарих сахнасына!Ал Ғұнды қазақ дедің,неге онда Ғұндардың орнын Түркілер басты? Сақтар да үшке бөлінді,қазіргі қазақ құсап! Тиграхуда, Хаомаварга,Парадари Сақтары боп! Қазіргі Қазақтың Үш Жүзі сияқты!Қазақтың көзі көк,келбеті бидай өңді,ақ-сары боп келген! Бұл дәлелденген! Неге Сақтардың миллион әскері бола тұра Үнді не Парсы еліне кетті қашып? Оныңда өтірік! Сақтар құрғақшылық болған кей бөлігі жаңа жерлерді жаулау үшін оңтүстікке кетті де,көп бөлігі елде қалды! Ел біреу, билік өзгерді! Билікке Ғұндар (династия)келген соң САҚ-тар Ғұн аталды! Мысалы: Орта Жүздің ішінде Арғын билік алса-жұрт Арғын болып,Найман билік алса-Найман боп аталып кетер еді.. Ғұн билігін Алшындар ығыстырып (династия)-бірақ ел,халық сол еді! Көнбегендері батысқа ауып көшті де Жаңа Алшын билігін мойындағандар Түрік боп аталып кетті! Ал Европаға кеткен Ғұндар сонда қалды,қалмағаны Қыпшақ бірлестігіне кірді! Сенде Е.Тайчибеков сияқты орыстың құлы екенсің ғой! Тарихты жазу сенің не теңің,сорлы!

user profile image
20 Мамыр, 2014

Сиыну мен сыйлауды, құлшылық пен құрметті ажырата алмағандар дінді білемін деп халықты адастырмасын, ислам мәдениеті мен арап мәдениетін шатастырмасын.
.Қаншама ниетім түзу дегенмен амалың оған сәйкес болмаса , Алла тағаланың алдында ең дәрежесі төменгі адам саналасын. Имандылығымыз бен рухани болмысымыз -мұсылмандық, түр-сипат, киіміміз, мәдениет және дәстүріміз ұлттық - белгіміз. «Мұсылманның құлшылығының ең жақсысы, қоғамға пайдалы діни насихаты»- деген пайғамбар. Хадж сүресі,78 аятта: «Құдай жолында шамаларың келгенше күресіңдер.Исламға көмектесү үшін Алла сені таңдады,сонымен бірге бұл жолда ешқандай ауырлық қаламады. Бұл дін аталарың Ибрахимнің діні. Сендерді Алла бұрын ақ мұсылман деп атаған \Құранға дейін түскен кітаптарда\Құранда да дәл солай атады .Сендерге күә болсын деп пайғамбар жіберді,пайғамбарға куә болсын деп сендерді таңдады.» Кейінгі жастар арасында кімсін деп сұрасаң «мұсылманмын» деп жауап беретіндер үрдіске айналуда ,олар қазақпын деп жауап қатуға намыстанады. Ол неліктен десек тарихқа шегініс жасап аталарымыздың әлімсақтан мұсылманмын деген тұжырымына тоқталамыз.Аят соны дәлелдейді.Біз арапқа дейін , Мұхаммед пайғамбарға с.ғ.с.дейін де мұсылман болғанбыз.Сондықтан қазақты мұсылман етпек болып араптандырмақ болғандарға жол берілмейді,ешкімнің сүйегі ақ емес ,қазақ қара емес. «Біздің өткенімізде,ата-бабалар саралаған тағдыр жолында қазақ ұялатын еш нәрсе жоқ».Дана да дара ,ерекше қабілетті халық өз тағдырын ,болмысын, дәстүрін өмір бойы мұсылманға тән жалғастырып келеді. Ұят беттің пердесі деген қазақ халқы,шариғатқа тән киім үлгісін жасай білген.Жас ерекшелігіне орай түрліше киім үлгілерін, әшекейлерін жасаған.

user profile image
21 Мамыр, 2014

Қыртқан мақала... көңілге қонымсыз, оқығанын жаза салған. Тіпті шындығың журекке сыймай бара жатса да, "ұлттық мүдде" тұрғысынан сөйлеу керек.. тарих та солай. Менің ата бабам сақ, менің бабам ғұн. Бітті.. басқасы сандырақ.

user profile image
21 Мамыр, 2014

Автор "қазақтың 70 пайызы көзі сығыр дейді". Көзі сығыр еместер де көп қой (оның пайызын неге есептемеген?). Олар - бәлкім, сол сақтардың ұрпағы болар? Түп-тұқиянымен көшіп кеткен жоқ шығар сақтар? Қазіргі көші-қон емес қой ол замандағы. Талай тарихшы-этнолог жазды: қазақ (жалпы түркі халықтары) - ғұндар мен сақтардың мидай араласуымен қалыптасқан. Бәлкім, ғұндар басымырақ болған шығар, сақтардың үлес салмағы сәл аздау болған болар. Әлгі 70 пайыз деп отырғаны шамаға келеді. Автор еуроценристік бағыттағы орыс ғалымдарының бірнеше кітабын оқыған да, жаза салған сияқты.

user profile image
25 Мамыр, 2014

Түгелдей бір халық жер ауып көшіп кетуі мүмкін емес.Ал, көшті дейік, барлық баратын жердің иесі бар,барлық соғыс жер үшін болған, сонда қай халық келе қойыңдар деп оларға орын босатып береді.

user profile image
7 Маусым, 2014

парсыдан шыккын наурыз сози кайда калды

user profile image
7 Маусым, 2014

Шынайы мақала!
"Қас-сақ" деген атаудың қайдан шыққанын тарихи тұрғыда зерттесек, ол орыстардың "КИРГИЗ-КАЙСАК" деген сөзінен шыққан. Орысқа бодан болғанға дейін ондай сөз тарихта болмаған. Кешегі "алаш арыстары" да "қас-сақ" деген далбасаны айтпаған. Олар өздерін Жошы ұлысының мұрагерлері санаған.
Шындықты білмей жатып дауласатындарға айтарым, алдымен орыс тексерісімен жазылған қазіргі жасанды тарихты ысырып қойып, шынайы тарихи деректерге қараңдар!
Қазақтар, жалпы түркілер жайлы ең негізгі тарихи дерек - 1-ші, Рашид ад-диннің "Джамиғ ат-тауарих"(Тауарих жамиғаты, жинағы) атты 4-томдық кітап, 2-ден, Мұхаммед Хайдар Дулатидің "Тарихи Рошиди"(Туражолдағылар тарихы)атты 2-томдық кітап, 3-ден, Джувейнидің "ТАРИХ-И ДЖЕХАНГУША"(Жиһангер тарихы, орысша "история завоевателя") кітабын, 4-ші АЛ-ДЖАХИЗдің "Послание ал-Фатху б.Хакану о достоинствах тюрков" кітабын оқысын. Осы кітапты оқыған қазақ өзінің ата-бабасының кім екенін, олардың қандай керемет болғанын, небір жетістіктерге жеткенін біліп, өз ата-тегіне мақтанышпен қарауға үйренеді, және "қай-сақ" деген бұлыңғыр тұманды өтіріктен айығады, деп ойлаймын.

user profile image
15 Маусым, 2014

Автор сен қыртып кетіпсің, мен Европаөңдеспін енді мен қазақ емеспін бе қолыма түссең шайнап тастар едім. Сақта ғұнда қазақ сен ел-жұртты шулатпай к-ді қыс аман жүргің келсе

user profile image
29 Қазан, 2014

Скифтерді бабамыз деуге мәжбүр болсақ онда неменеге бұл мақаланы жазып бекерге бас қатырып отырсыз. Өзбектер самарқаннан қашқан Әмір-темірдің ұрпағы бабырды да өзбек дейді оны қуған бабыр патшаның ата жауы шайбанеидіде өзбек дейді. Бізде солай айтамыз. Жалпы сақтарды арийлерге жақызушылар евроцентристік көзқарастағы ғалыдардан шыққан. Мысалы бүгінгі таңда орыстар скивтерді өз ата бабалары еткісі келіп жур. себебі скивтердің басым бөлігі бүгінгі орыс далалары мен қара теңіз жағалауында қоса мекендеген ғой.Ал енді өзің ойла қай европалық ұлт көшіп-қонып, бие сүтін ішіп, мал шаруашылығымен айналысқан еді. Сонымен бірге автор жоғарыда аты аталған Заххириддин Мухамед Бабырдың Үндістанда Ұлы моғол империясын құрушы патшаның Бабырнама деген кітабын оқуың керек. Бабыр алғаш үндістанға 20 мың әскермен жаулап кіргенде оларды сол жақтағы бұрынғы скивтердің ұрпағы түркі тектес халықтар қолдап қарсы алған. Бабыр әскерлеріне бұл жұртқа тимеуді сұраған. Тіл-дінінде айырмашылық болғанымен бұларда біздің тегіміз деп мойындаған сөзі бар. осыны ұмыстпау керек. Түркілер ешқашан өз ата тегін ұмытпайды дегеніме мысал. Ғазна сұлтаны Махмұт Ғазнауиге парсының атақты шайыры Әбілқасым Фердауиси 20 жыл жазған атақты Шахнама дастанын арнап сыйға тартқанда сұлтан шайырды өлім жазасына кесіп, піл табанына таптатуды бұйырған. Бірақ артынан райынан қайтып, ақынды кешіріп, елден қуып жіберген. Неге себебі шахнамада жырланған жауыз етіп, қорқақ етіп көрсетілген Афрасияп патша түркі жұртының патшасы Алып ер тұнға. Ал жырдағы оқиға Махмұт Ғазнауиден 1500 жыл бұрын болған оқиғалар. Сонда патша өзінен мыңжарым жыл бұрын өмір сүрген ата-тегін айнымай танып отырған жоқ па? Біз неге өз ата-бабаларымызды танымаймыз. Сақ, ғұн, үйсін, түркі, түркеш, оғыз, қыпшақ, алтын орда, ақ орда, әбілқайыр хандығы, қазақ хандығы барлық бүгінгі қазақтардың ата бабалары емес пе? Бірнәрсені жазарда абайлап жазыңыздар өтініш сендерге тарихшысымақтар

user profile image
29 Қазан, 2014

Мынанын авторы мал, казактын тубине балта шапкысы келип отыр, орыска болыскысы келеме, сауатсыз биреу

user profile image
1 Қараша, 2014

Мына автор сақтардың жанында жүргендей сөйлейді ғой. Сапбас, Бекжанның кітабін оқы қысық көз жазушы.

user profile image
18 Қаңтар, 2016

Қыртыған сауысқан мына авторсымақ, өзін өзі көрсете алмай жүрген бір сауатсыз бейшара да,айтпесе өз елін жоққа шығарған не масқара, ой сауатсыз бейбақ

user profile image
1 Қараша, 2016

Мен теледидардан Мысыр пирамидаларына салынған суреттер арасынан адамдардың арасында жүрген қаздардың суреттерін көріп таңғалдым. Қаздың суреті адамдар арасына неге салынған әлде адамдардың ұлтын білдіргісі келді ме. Егер сақтар қазақ болса ол кездегі қазақтар қазсақ деп аталды ма екен? Меніңше мысырдың тасқа қашалып салынған қаздың суреті мен қазақтың атауында бір байланыс бар сияқты?

Пікір қалдыру